Cây thì là, một loại rau thơm quen thuộc trong gian bếp của mỗi gia đình Việt Nam, không chỉ đơn thuần là một loại gia vị. Ít ai biết rằng, đằng sau hương vị đặc trưng và những công dụng chữa bệnh dân gian là một thế giới đa dạng của các giống cây thì là khác nhau. Nhiều người thường thắc mắc không biết liệu “cây thì là có mấy loại” hay chỉ có duy nhất một loại. Để trả lời cho câu hỏi này, chúng ta cần phải tìm hiểu sâu hơn về đặc điểm, nguồn gốc cũng như phân loại của loài cây này.
Việc phân biệt các loại thì là không chỉ giúp bạn chọn mua đúng loại rau thơm cho món ăn mà còn giúp bạn khai thác tối đa những lợi ích sức khỏe mà chúng mang lại. Từ thì là lá, thì là quả cho đến các biến thể như thì là Tây Tạng hay thì là nước, mỗi loại đều có những đặc điểm riêng biệt về hình dáng, mùi vị và công dụng. Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng nhau khám phá chi tiết về các loại cây thì là phổ biến, đặc điểm nhận dạng cũng như cách phân biệt chúng một cách chính xác nhất.
Có thể bạn quan tâm: Cách Làm Nước Sốt Bánh Mì Thịt Nướng
Tổng quan về họ hàng nhà cây thì là
Trước khi đi vào tìm hiểu cây thì là có mấy loại, chúng ta cần hiểu rõ về nguồn gốc và họ hàng của loài cây này. Cây thì là (danh pháp khoa học: Anethum graveolens) là một loài thực vật có hoa trong họ Apiaceae (họ Cần ta), cùng họ với các loại rau thơm phổ biến khác như cần tây, rau mùi, thì là Ai Cập. Loài cây này có nguồn gốc từ khu vực Địa Trung Hải và Nam Âu, sau đó được trồng phổ biến ở nhiều nơi trên thế giới, trong đó có Việt Nam.
Cây thì là là loại cây thảo niên, có thân rỗng, cao từ 30-60cm. Lá kép lông chim, hoa màu vàng, quả hình trứng dẹt. Toàn cây có mùi thơm đặc trưng, dễ chịu. Tại Việt Nam, cây thì là được trồng quanh năm nhưng phát triển tốt nhất vào mùa khô. Loài cây này không chỉ được sử dụng làm rau gia vị mà còn được dùng làm thuốc trong y học cổ truyền.
Có thể bạn quan tâm: Khám Phá 10+ Quán Cà Phê Trứng Ngon Ở Hà Nội Được Yêu Thích Nhất
Giải đáp: Cây thì là có mấy loại?
Câu trả lời cho câu hỏi “cây thì là có mấy loại?” không hề đơn giản như nhiều người vẫn nghĩ. Thực tế, trên thế giới có nhiều giống cây thì là khác nhau, được phân loại dựa trên đặc điểm hình thái, mục đích sử dụng và nguồn gốc địa lý. Tuy nhiên, tại thị trường Việt Nam, chúng ta có thể phân loại cây thì là thành các nhóm chính sau:
1. Phân loại theo mục đích sử dụng
Đây là cách phân loại phổ biến nhất, dựa trên việc con người sử dụng bộ phận nào của cây.
Cây thì là lấy lá (thì là lá)
Đây là loại cây thì là phổ biến nhất và được trồng rộng rãi ở Việt Nam. Loại này được ưu tiên trồng để lấy lá sử dụng làm rau gia vị trong ẩm thực.
- Đặc điểm hình thái:
- Thân cây mập, mọng nước, có nhiều nhánh.
- Lá kép có phiến lá nhỏ, mỏng, màu xanh lục nhạt.
- Cây có mùi thơm nồng, cay nhẹ.
- Cách nhận biết: Khi đi mua hàng, bạn có thể nhận biết loại này qua lá. Lá thì là lá có hình dạng giống kim, mọc so le, nhánh lá nhỏ. Khi vò nát, lá tiết ra nhiều nước và có mùi thơm rất đặc trưng.
- Công dụng chính: Chế biến các món ăn như canh cá, bún riêu, salad, ướp thịt… Lá thì là có chứa nhiều tinh dầu, vitamin và khoáng chất.
Cây thì là lấy quả (thì là quả)
Loại này thường được gọi là “thì là quả” hoặc “thì là thuốc”. Chúng được trồng chủ yếu để thu hoạch quả (hạt) dùng trong y học hoặc làm gia vị.
Có thể bạn quan tâm: Cách Nấu Nước Đậu Đen Không Cần Rang Chuẩn Vị, Giữ Lại Dinh Dưỡng Tối Đa
- Đặc điểm hình thái:
- Thân cây thường cao và lớn hơn loại lấy lá.
- Lá to, phiến lá dày, màu xanh đậm.
- Quả (hạt) to, dẹt, có rãnh sâu ở giữa.
- Cách nhận biết: Dễ nhận biết nhất khi cây đã kết quả. Quả thì là có hình oval, màu nâu nhạt, khi ngửi có mùi thơm nồng của tinh dầu.
- Công dụng chính: Hạt thì là được dùng làm thuốc trong y học dân gian để trị ho, long đờm, kích thích tiêu hóa, giảm đau bụng. Ngoài ra, hạt thì là còn được dùng làm gia vị trong nấu ăn, đặc biệt là trong các món hầm, nướng.
2. Phân loại theo đặc điểm hình thái và nguồn gốc
Bên cạnh hai loại phổ biến trên, thế giới cây thì là còn có một số giống đặc thù khác.
Thì là Ai Cập (Dill)
Đây là giống thì là được trồng nhiều ở châu Âu, Bắc Mỹ và có đặc điểm khác biệt so với thì là Việt Nam.
- Đặc điểm: Lá to, mập, có màu xanh đậm, vị thơm nồng hơn. Quả (hạt) lớn, có rãnh sâu.
- Công dụng: Chủ yếu dùng làm gia vị trong chế biến thực phẩm, đặc biệt là các món trộn, súp, nước sốt.
Thì là Tây Tạng
Là một loại dược liệu quý, thường mọc ở các vùng cao, khí hậu lạnh.
- Đặc điểm: Cây thấp, lá nhỏ, dày, có nhiều lông tơ. Mùi thơm rất đặc biệt, có thể nhận biết ngay từ xa.
- Công dụng: Trong y học cổ truyền, thì là Tây Tạng được dùng để điều hòa kinh nguyệt, giảm đau, an thần.
Thì là nước (Water Hemlock)
Lưu ý quan trọng: Loại này KHÔNG phải là loại thực phẩm thông thường. Đây là một loài thực vật có độc tính cao, có hình dáng tương tự thì là nhưng không ăn được.
- Đặc điểm: Thân rỗng, lá kép, hoa trắng. Mọc ở những nơi ẩm ướt.
- Công dụng: Chỉ dùng trong y học với liều lượng cực kỳ nhỏ, nếu không sẽ gây ngộ độc chết người.
3. Phân loại theo hình dạng lá
Một cách phân loại khác cũng được sử dụng là dựa vào hình dạng của lá.
- Lá kim: Lá có hình dạng như kim, nhỏ và dài. Đây là loại phổ biến nhất ở Việt Nam.
- Lá lông chim: Lá có hình dạng giống lông chim, các nhánh lá to và rộng hơn.
Đặc điểm chung và cách phân biệt thì là với các loại rau thơm khác
Mặc dù có nhiều loại, nhưng cây thì là vẫn có những đặc điểm chung để phân biệt với các loại rau thơm khác như rau mùi, rau răm.
- Mùi vị: Mùi thơm nồng, cay, hơi hắc, khác với mùi thơm nhẹ của rau mùi hay vị cay nồng của rau răm.
- Hình dạng lá: Lá kép lông chim, mọc so le, các nhánh lá nhỏ và đều nhau.
- Thân cây: Thân rỗng, giòn, dễ gãy.
Để phân biệt với rau mùi, bạn có thể dựa vào hình dạng lá: lá thì là có nhánh lá nhỏ và dài hơn, trong khi lá rau mùi có bản lá tròn và to hơn. Mùi của thì là cũng “nặng” và cay hơn mùi rau mùi.
Công dụng tuyệt vời của các loại cây thì là
Cho dù là loại nào, cây thì là cũng mang lại những giá trị tuyệt vời cho sức khỏe và ẩm thực.
Có thể bạn quan tâm: Cách Làm Nem Nướng Đơn Giản Nhất Tại Nhà Thơm Ngon Như Ngoài Hàng
Trong ẩm thực
Cây thì là là một phần không thể thiếu trong gian bếp Việt.
- Lá thì là: Dùng để ăn sống, trộn salad, hoặc cho vào các món canh, lẩu để tăng hương vị. Món bún riêu, canh cá không thể thiếu thì là.
- Quả thì là: Dùng làm gia vị ướp thịt, cá để khử mùi tanh, tạo hương vị thơm ngon. Hạt thì là còn được dùng để làm bánh, pha trà.
Trong y học dân gian
Theo y học cổ truyền, thì là có vị cay, tính ấm, quy vào kinh Tỳ, Vị, Can.
- Trị ho, long đờm: Hạt thì là có chứa tinh dầu giúp làm long đờm, giảm ho hiệu quả.
- Chữa đầy bụng, khó tiêu: Nước sắc từ hạt thì là giúp kích thích tiêu hóa, giảm chướng bụng.
- Giảm đau bụng kinh: Uống nước sắc thì là giúp giảm đau, điều hòa kinh nguyệt ở phụ nữ.
- Tác dụng lợi sữa: Các bà mẹ sau sinh uống nước thì là giúp tăng tiết sữa.
Lưu ý: Mặc dù có nhiều công dụng tốt, nhưng không nên lạm dụng thì là quá mức. Đặc biệt, phụ nữ mang thai nên hạn chế sử dụng thì là với liều lượng lớn vì có thể gây ảnh hưởng đến thai nhi.
Hướng dẫn trồng và chăm sóc cây thì là tại nhà
Bạn có thể tự trồng cây thì là tại nhà để có rau sạch sử dụng quanh năm. Cây thì là khá dễ trồng, không kén đất.
- Chuẩn bị:
- Hạt giống thì là (nên chọn loại lấy lá hoặc lấy quả tùy theo nhu cầu).
- Đất trồng: Đất tribat, đất thịt tơi xốp, giàu chất hữu cơ.
- Chậu hoặc đất vườn.
- Gieo hạt:
- Ngâm hạt giống trong nước ấm khoảng 4-6 tiếng để hạt nhanh nảy mầm.
- Gieo hạt xuống đất, lấp một lớp đất mỏng khoảng 0.5cm.
- Tưới nước giữ ẩm.
- Chăm sóc:
- Đặt chậu ở nơi có ánh sáng mặt trời đầy đủ.
- Tưới nước hàng ngày, nhưng không để đất bị úng nước.
- Sau khi gieo khoảng 40-50 ngày có thể thu hoạch lá, 70-80 ngày thu hoạch quả.
- Bón phân hữu cơ định kỳ để cây sinh trưởng tốt.
Một số lưu ý khi sử dụng cây thì là
Để phát huy tối đa công dụng và đảm bảo an toàn khi sử dụng cây thì là, bạn cần lưu ý một số điểm sau:
- Chọn mua đúng loại: Tùy vào mục đích sử dụng (làm gia vị hay làm thuốc) mà bạn chọn mua thì là lá hoặc thì là quả. Không nên nhầm lẫn giữa hai loại này.
- Bảo quản đúng cách: Lá thì là nên dùng tươi, nếu không dùng hết có thể rửa sạch, để ráo nước, cho vào túi nilon và bảo quản trong tủ lạnh. Quả thì là nên để nơi khô ráo, tránh ẩm mốc.
- Đối tượng thận trọng: Người đang mang thai, cho con bú hoặc có tiền sử bệnh lý nền nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng thì là với mục đích điều trị bệnh.
Kết luận
Qua bài viết này, chúng ta đã cùng nhau giải đáp câu hỏi “cây thì là có mấy loại?” một cách chi tiết và đầy đủ. Có thể thấy, cây thì là không chỉ có một loại duy nhất mà bao gồm nhiều giống khác nhau, từ thì là lá, thì là quả cho đến các biến thể như thì là Ai Cập hay thì là Tây Tạng. Mỗi loại đều có những đặc điểm và công dụng riêng biệt, phù hợp với nhu cầu sử dụng khác nhau của con người.
Hy vọng rằng, những thông tin trên sẽ giúp bạn đọc có cái nhìn tổng quan và chính xác hơn về loài rau thơm quen thuộc này. Việc phân biệt các loại cây thì là không chỉ giúp bạn chế biến món ăn ngon hơn mà còn giúp bạn khai thác những giá trị tuyệt vời cho sức khỏe. Đừng quên theo dõi các bài viết tiếp theo trên bundaumamtomtienhai.vn để cập nhật thêm nhiều kiến thức bổ ích về cuộc sống nhé