Mùa đông đến mang theo không khí se lạnh, đây cũng là lúc các thành viên trong gia đình tìm về những món ăn nóng hổi, giàu dinh dưỡng để sưởi ấm cơ thể. Trong ẩm thực Việt Nam, có rất nhiều món ăn đặc trưng cho mùa lạnh, từ các món canh hầm kỹ lưỡng, những bát cháo thơm lừng đến các món nướng cay nóng. Việc lựa chọn những món ăn vào mùa đông không chỉ giúp cân bằng nhiệt độ cơ thể mà còn cung cấp năng lượng, tăng cường sức đề kháng để chống chọi với thời tiết khắc nghiệt. Bài viết này sẽ tổng hợp chi tiết các món ăn phù hợp cho mùa đông, hướng dẫn cách chế biến và những lợi ích dinh dưỡng cụ thể, giúp bạn có thêm nhiều ý tưởng tuyệt vời cho thực đơn gia đình.
Có thể bạn quan tâm: Cách Làm Nước Mắm Sả Chấm Rau Lang Ngon Chuẩn Vị, Đơn Giản Tại Nhà
Các món canh hầm ấm bụng cho ngày đông
Các món canh hầm luôn là lựa chọn hàng đầu khi nhắc đến ẩm thực mùa đông. Những nguyên liệu như xương, thịt, củ quả sau khi được ninh kỹ trong thời gian dài sẽ tạo ra nước dùng ngọt tự nhiên, chứa nhiều collagen và khoáng chất có lợi cho cơ thể. Dưới đây là những gợi ý chi tiết về các món canh hầm đặc trưng cho mùa lạnh.
Canh gà tiềm thuốc bắc
Canh gà tiềm thuốc bắc là một món ăn truyền thống, thường xuất hiện trong những ngày lễ Tết hoặc khi thời tiết chuyển lạnh. Món ăn này không chỉ thơm ngon mà còn có tác dụng bồi bổ sức khỏe rất tốt.
Nguyên liệu và sơ chế:
- Gà: Chọn một con gà ta hoặc gà ác (khoảng 1 – 1.5kg) còn nguyên vẹn. Rửa sạch, để ráo nước. Có thể ướp sơ qua với một chút muối và gừng để khử mùi tanh.
- Thuốc bắc: Các vị thuốc phổ biến gồm hạt sen, long nhãn, táo đỏ, kỳ tử, trần bì, hoa hồi… Bạn có thể mua các gói thuốc bắc bán sẵn trên thị trường. Rửa sạch các vị thuốc và ngâm nước khoảng 15 – 20 phút để thuốc nở ra và dễ tiết chất.
- Nồi đất: Dùng nồi đất để tiềm giúp giữ nhiệt tốt và làm món ăn có hương vị đặc trưng hơn.
Cách thực hiện:
- Cho gà vào nồi đất, xếp các vị thuốc bắc đã ngâm xung quanh và bên trong bụng gà.
- Đổ nước ngập mặt gà (hoặc vừa đủ tùy theo ý thích nước canh đặc hay loãng).
- Bắc nồi lên bếp, đun sôi sau đó hạ lửa nhỏ liu riu. Thời gian hầm khoảng 1.5 đến 2 tiếng để thịt gà mềm và thuốc bắc tiết hết chất vào nước.
- Nêm nếm gia vị vừa ăn với muối, đường phèn (hoặc đường kính), một chút hạt nêm. Lưu ý không nêm quá mặn vì thuốc bắc có vị đắng nhẹ, cần hài hòa với vị ngọt tự nhiên.
- Món ăn hoàn thành có màu nước cánh gián đẹp mắt, thịt gà mềm rục, nước canh ngọt thanh và thơm mùi thuốc bắc.
Lợi ích: Món ăn này giúp giữ ấm cơ thể, tăng cường hệ miễn dịch và rất tốt cho người mới ốm dậy hoặc người hay bị lạnh tay chân.
Canh xương hầm củ quả
Canh xương hầm củ quả là món ăn dân dã nhưng vô cùng bổ dưỡng, phù hợp cho mọi lứa tuổi. Sự kết hợp giữa vị ngọt tự nhiên từ xương và các loại rau củ tạo nên một món canh thanh mát nhưng vẫn ấm áp.
Nguyên liệu:
- Xương: Xương ống hoặc xương sườn heo (khoảng 500gr). Chọn xương có nhiều tủy để nước canh ngọt và béo.
- Củ quả: Cà rốt, khoai tây, su hào, bí đỏ, ngô ngọt (tùy theo sở thích). Các loại rau củ này đều chứa nhiều vitamin và khoáng chất.
- Gia vị: Gừng, hành lá, muối, đường, hạt nêm.
Hướng dẫn nấu chi tiết:
- Xương heo mua về rửa sạch, chặt miếng vừa ăn. Luộc sơ xương qua nước sôi có vài lát gừng để loại bỏ tạp chất và mùi hôi, sau đó rửa lại bằng nước lạnh.
- Cho xương vào nồi lớn, đổ nước ngập xương và ninh trên lửa nhỏ khoảng 1 tiếng để xương ra hết chất ngọt.
- Trong lúc ninh xương, gọt vỏ và cắt củ quả thành hình hạt lựu hoặc miếng vuông vừa ăn.
- Khi xương đã mềm, cho các loại củ quả vào nồi. Tiếp tục ninh thêm khoảng 20 – 30 phút cho đến khi củ quả chín mềm nhưng không bị nát.
- Nêm nếm gia vị cho vừa miệng, tắt bếp và rắc thêm hành lá hoặc ngò lên trên.
Mẹo nhỏ: Để nước canh trong và ngọt hơn, bạn có thể ninh xương với nước lạnh từ đầu và giữ lửa nhỏ liên tục. Món này ăn kèm với bún hoặc cơm nóng都非常 ngon.
Canh thịt bò hầm khoai tây & cà chua
Vào những ngày mùa đông lạnh giá, một bát canh thịt bò hầm nóng hổi với khoai tây bùi bùi và cà chua chua ngọt sẽ kích thích vị giác rất hiệu quả.
Nguyên liệu:
- Thịt bò: Chọn phần thịt gân hoặc thịt nạm (khoảng 400gr) để hầm sẽ mềm và ngon hơn.
- Khoai tây, cà chua: Mỗi loại 2 – 3 quả.
- Gia vị: Tỏi, hành tím, muối, đường, hạt nêm, tiêu xay, dầu ăn.
Cách chế biến:
- Thịt bò rửa sạch, cắt miếng vuông vừa ăn. Ướp thịt với 1 muỗng canh hạt nêm, 1/2 muỗng cà phê tiêu, 1 muỗng tỏi băm và 1 muỗng hành tím băm trong 20 phút.
- Khoai tây gọt vỏ, cắt miếng vuông. Cà chua rửa sạch, cắt múi cau.
- Bắc nồi lên bếp, phi thơm hành tỏi với dầu ăn. Cho thịt bò vào xào săn lại.
- Khi thịt bò săn, cho cà chua vào xào cùng cho đến khi cà chua mềm và ra nước.
- Đổ nước ngập mặt thịt, đun sôi rồi hạ lửa nhỏ, hầm khoảng 45 phút đến 1 tiếng cho thịt bò mềm.
- Cho khoai tây vào hầm thêm 15 – 20 phút nữa cho đến khi khoai chín bở.
- Nêm nếm lại gia vị cho vừa ăn, rắc tiêu xay và tắt bếp.
Lưu ý: Không nên cho khoai tây vào quá sớm vì dễ làm khoai nát và làm nước canh bị đục. Món này cung cấp nhiều năng lượng, rất phù hợp cho người làm việc nặng hoặc cần giữ ấm cơ thể vào mùa đông.
Các món cháo, súp dinh dưỡng cho bữa sáng
Có thể bạn quan tâm: Cách Làm Cơm Rang Nam Định Chuẩn Vị Đặc Trưng
Mùa đông là thời điểm lý tưởng để bắt đầu ngày mới với những bát cháo nóng hổi, mềm mịn. Cháo và súp dễ tiêu hóa, cung cấp đủ nhiệt lượng và rất linh hoạt trong việc kết hợp nguyên liệu.
Cháo gà nấm hương
Cháo gà nấm hương là món ăn quen thuộc, giúp làm ấm bụng và rất dễ chế biến. Vị ngọt từ thịt gà, hương thơm đặc trưng từ nấm hương kết hợp với độ sánh mịn của gạo nếp tạo nên một món ăn hoàn hảo cho buổi sáng se lạnh.
Nguyên liệu:
- Gạo: Gạo tẻ và gạo nếp (tỷ lệ 1:1) hoặc dùng gạo tẻ thường để nấu cháo nhanh nhừ.
- Thịt gà: Dùng phần ức hoặc đùi gà (khoảng 200gr).
- Nấm hương: Ngâm nước ấm cho nở, cắt bỏ chân và rửa sạch.
- Hành ngò, gừng: Gừng cắt sợi nhỏ, hành ngò cắt nhỏ.
Cách nấu:
- Vo gạo sạch, cho vào nồi với lượng nước nhiều hơn bình thường (khoảng 1:8 hoặc 1:10 tùy độ đặc). Nấu sôi rồi hạ lửa nhỏ, ninh cho gạo nát hoàn toàn, tạo độ sánh.
- Thịt gà luộc chín, xé nhỏ. Nước luộc gà giữ lại dùng để nấu cháo cho ngọt.
- Khi gạo đã nở bung, cho thịt gà xé, nấm hương và một ít gừng cắt sợi vào. Nêm muối, hạt nêm vừa ăn.
- Nấu thêm 5 – 10 phút cho các nguyên liệu thấm gia vị.
- Tắt bếp, múc ra bát, rắc hành ngò và tiêu lên trên. Có thể ăn kèm với quẩy hoặc bánh mì.
Cháo trứng thịt bằm
Đây là món cháo “cứu cánh” nhanh chóng nhưng vẫn đảm bảo dinh dưỡng cho mùa đông. Trứng và thịt bằm cung cấp protein dồi dào, giúp cơ thể ấm áp từ bên trong.
Nguyên liệu:
- Gạo (đã nấu sẵn hoặc dùng cháo trắng nấu sẵn).
- Thịt heo bằm nhỏ (100gr).
- Trứng gà (1 quả).
- Hành lá, rau mùi, gừng.
- Gia vị: Nước mắm, muối, đường, dầu mè.
Cách thực hiện:
- Nếu dùng gạo sống, vo gạo và nấu nhừ như hướng dẫn ở trên. Nếu dùng cháo trắng sẵn, làm nóng cháo.
- Thịt heo bằm ướp với một chút muối, đường, gừng băm nhỏ.
- Khi cháo sôi, cho thịt bằm vào khuấy đều để thịt không bị vón cục.
- Đập trứng gà vào bát, đánh tan. Từ từ đổ trứng vào nồi cháo đang sôi nhẹ, khuấy đều để trứng tạo vân đẹp.
- Nêm nếm gia vị lại cho vừa miệng.
- Tắt bếp, múc ra bát, rắc hành lá, rau mùi và nhỏ một chút dầu mè cho thơm.
Các món nướng, chiên xào cay nóng cho bữa tối
Bữa tối mùa đông không thể thiếu những món ăn cay nóng, béo ngậy để xua tan cái lạnh. Các món nướng và chiên xào với hương vị đậm đà thường được ưa chuộng trong thời tiết này.
Thịt lợn nướng sa tế
Thịt lợn nướng sa tế là món ăn khoái khẩu của nhiều người, đặc biệt là vào mùa đông. Vị cay nồng của sa tế, vị ngọt đậm đà của thịt và mùi thơm hấp dẫn từ than củi (hoặc lò nướng) tạo nên một bữa tối ấm cúng.
Nguyên liệu ướp:
- Thịt ba chỉ hoặc thịt nạc vai (500gr), thái miếng mỏng vừa ăn.
- Sốt ướp: Sa tế, mật ong, dầu hào, tỏi băm, hành tím băm, đường, nước mắm, ít dầu ăn.
- Rau củ ăn kèm: Dưa leo, xà lách, cà chua.
Cách chế biến:
- Trộn đều các nguyên liệu ướp với thịt. Ướp ít nhất 2 tiếng hoặc để qua đêm trong tủ lạnh cho thịt thấm gia vị.
- Nếu nướng bằng than hoa: Xiên thịt vào que tre (ngâm nước tránh cháy) và nướng trên than hồng, lật đều tay cho đến khi thịt chín vàng các mặt.
- Nếu nướng bằng lò nướng: Bật lò ở 200 độ C, xếp thịt vào khay nướng có lót giấy bạc. Nướng khoảng 15 – 20 phút, lật mặt một lần giữa chừng.
- Thịt chín có màu đỏ đẹp mắt, bên ngoài giòn rụm, bên trong vẫn giữ được độ mềm và béo.
Lưu ý: Món này nên ăn khi còn nóng, cuốn với rau sống và bánh tráng chấm nước mắm chua ngọt sẽ ngon hơn rất nhiều.
Cá basa kho tộ
Mặc dù cá kho là món ăn quanh năm, nhưng vào mùa đông, nồi cá kho tộ nóng hổi với nước kho sánh đậm, thịt cá béo ngậy lại càng trở nên hấp dẫn. Đây là món ăn dân dã nhưng chứa đựng sự ấm áp của bữa cơm gia đình.
Nguyên liệu:
- Cá basa fillet hoặc cá basa cắt khúc (500gr).
- Thịt ba chỉ (100gr) để tạo độ béo cho nước kho.
- Gia vị kho: Nước màu (nước hàng), nước mắm ngon, đường, tiêu, ớt, hành tím, gừng.
- Lưu ý quan trọng: Không dùng nồi gang hoặc nồi nhôm để kho cá vì dễ bị tanh và phản ứng hóa học. Nên dùng nồi đất hoặc nồi inox.
Cách thực hiện:
- Cá rửa sạch, ướp sơ với muối và gừng để khử mùi tanh. Thịt ba chỉ cắt miếng mỏng.
- Xếp hành tím lót dưới đáy nồi, sau đó xếp thịt ba chỉ và cá lên trên.
- Pha hỗn hợp nước kho: Nước mắm, đường, nước màu, ít nước lọc. Đun sôi hỗn hợp này trước rồi đổ vào nồi cá sao cho ngập khoảng 2/3 phần cá.
- Bật bếp, đun sôi nồi cá. Khi nước sôi, hạ lửa nhỏ nhất, kho liu riu.
- Kho khoảng 45 phút đến 1 tiếng cho đến khi nước kho cạn sánh lại, thịt cá thấm gia vị, béo ngậy. Thêm tiêu và ớt vào cuối cùng để giữ vị cay thơm.
- Cá kho tộ ngon nhất khi ăn với cơm trắng nóng và dưa leo.
Các món lẩu cho bữa sum họp
Có thể bạn quan tâm: Cách Nấu Hải Sâm Ngon Chuẩn Vị, Bổ Dưỡng Cho Bữa Cơm Gia Đình
Lẩu là hình thức ẩm thực đặc biệt phù hợp cho mùa đông, nhất là khi có gia đình hoặc bạn bè tụ tập. Vừa ăn vừa trò chuyện, húp những miếng nước lẩu nóng hổi giúp xua tan không khí lạnh lẽo.
Lẩu gà lá giang
Lẩu gà lá giang có vị chua thanh đặc trưng của lá giang, kết hợp với vị ngọt từ thịt gà và các nguyên liệu nhúng. Món này rất dễ ăn, kích thích vị giác và làm ấm bụng hiệu quả.
Nguyên liệu:
- Nước lẩu: Gà chặt miếng (khoảng 1kg), lá giang (hoặc lá chua khác như lá me, sấu), riềng, sả, mẻ, nghệ, cà chua, gia vị nêm nếm.
- Đồ nhúng: Bún, rau muống, rau cải, nấm các loại, đậu hũ, trứng vịt lộn (tùy thích).
Cách nấu nước lẩu:
- Gà rửa sạch, ướp gia vị (muối, đường, bột nêm) khoảng 20 phút.
- Phi thơm hành tỏi với dầu ăn, cho gà vào xào săn.
- Cho riềng, sả đã đập dập vào xào cùng.
- Đổ nước ngập gà, thêm mẻ và nghệ (hoặc bột nghệ) để tạo màu vàng đẹp mắt và vị chua nhẹ.
- Khi nước sôi, hạ lửa nhỏ, ninh khoảng 30 phút để gà chín mềm và nước ngọt.
- Cho lá giang vào (lá giang non, vò nhẹ), nêm nếm lại gia vị cho chua, cay, mặn, ngọt hài hòa. Nêm nhiều vị chua và cay một chút vì khi nhúng rau và bún sẽ làm loãng nước lẩu.
Cách dùng: Đặt nồi lẩu lên bếp từ mini (hoặc bếp gas nhỏ) ở giữa bàn. Thực khách tự nhúng các loại rau, nấm, bún vào nước lẩu đang sôi và thưởng thức khi còn nóng.
Lẩu riêu cua đồng
Lẩu riêu cua đồng là món ăn đặc sản của miền Bắc, rất phù hợp với thời tiết se lạnh. Vị ngọt tự nhiên từ cua đồng, vị chua thanh từ cà chua và dấm bỗng tạo nên một món lẩu khó cưỡng.
Nguyên liệu:
- Cua đồng: Chọn cua còn tươi, chắc thịt (khoảng 1kg).
- Nước lẩu: Cà chua, dấm bỗng (hoặc me chua), mắm tôm, hành khô, gạch cua (nếu có).
- Đồ nhúng: Bún tươi, thịt bò tái, đậu phụ rán, rau chuối, hoa chuối, rau muống, cải cúc.
Cách chế biến:
- Sơ chế cua: Tách mai cua, làm sạch, giã hoặc xay nhuyễn thịt cua. Lọc lấy nước cua, để lắng.
- Nấu nước lẩu: Xào thơm hành khô với dầu ăn, cho cà chua cắt múi vào xào mềm. Đổ nước cua đã lọc vào, khuấy nhẹ tay để gạch cua nổi lên.
- Khi nước sôi, cho gạch cua vào (nếu có), nêm mắm tôm, muối, đường cho vừa ăn. Thêm dấm bỗng để tạo vị chua thanh.
- Đun sôi lại nước lẩu, giữ lửa nhỏ để nước luôn ấm.
Mẹo nhỏ: Khi nhúng thịt bò và rau, không nên nhúng quá lâu để giữ được độ tươi ngon. Món lẩu này thường ăn kèm với tương ớt hoặc mắm tôm nguyên chất pha chanh, ớt.
Các món tráng miệng giữ ấm cho mùa đông
Bên cạnh các món mặn, những món tráng miệng nóng hổi cũng là phần không thể thiếu trong thực đơn mùa đông. Chúng giúp làm ấm cơ thể sau bữa ăn và cung cấp thêm năng lượng.
Chè sắn dây
Chè sắn dây là món ăn truyền thống, dân dã nhưng rất bổ dưỡng. Sắn dây có tính mát, nhưng khi nấu chè với gừng và đường thì lại có tác dụng giữ ấm rất tốt.
Nguyên liệu:
- Bột sắn dây (loại nguyên chất).
- Gừng tươi.
- Đường phèn.
- Đậu xanh (tùy chọn).
Cách nấu:
- Hòa tan bột sắn dây với một ít nước lạnh để tạo thành hỗn hợp bột sánh mịn.
- Đun sôi nước với đường phèn và gừng cắt lát (hoặc giã dập) để tạo vị cay ấm.
- Khi nước đường sôi, từ từ đổ bột sắn dây vào, khuấy đều liên tục trên lửa nhỏ đến khi chè trong và sánh lại.
- Nếu muốn thêm đậu xanh, luộc đậu xanh chín mềm trước khi cho vào nồi chè.
- Múc chè ra bát, ăn nóng.
Bánh trôi nước nóng
Bánh trôi nước là món ngọt quen thuộc, đặc biệt vào những ngày mùa đông, từng viên bánh trôi nóng hổi với nhân đường đen tan chảy sẽ làm ấm lòng bất kỳ ai.
Có thể bạn quan tâm: Mứt Dừa Hoa Đậu Biếc: Công Thức Và Bí Quyết Tạo Màu Xanh Dương Tự Nhiên
Nguyên liệu:
- Bột nếp (hoặc bột bánh dẻo).
- Đường nâu (đường đỏ) hoặc đường phèn.
- Vừng đen, dừa nạo.
- Gừng.
Cách làm:
- Làm nhân: Nghiền nhuyễn đường nâu với một ít gừng băm nhỏ. Vo thành những viên tròn nhỏ.
- Làm vỏ: Hòa bột nếp với nước ấm, nhào kỹ đến khi bột mịn, dẻo và không dính tay. Chia bột thành từng phần nhỏ, ấn dẹp và gói lấy viên nhân đường.
- Nấu bánh: Đun sôi nước với vài lát gừng. Gỡ nhẹ các viên bánh vào nồi nước sôi. Khi bánh chín, bánh sẽ nổi lên mặt nước.
- Vớt bánh ra bát nước nóng, rắc vừng đen và dừa nạo lên trên. Múc một ít nước gừng ngọt đổ vào bát bánh.
Lợi ích của việc ăn uống phù hợp vào mùa đông
Việc lựa chọn các món ăn phù hợp vào mùa đông không chỉ là để thỏa mãn khẩu vị mà còn mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho sức khỏe.
Cân bằng nhiệt độ cơ thể
Thực phẩm có nhiệt lượng cao và được chế biến nóng (hầm, ninh, luộc) giúp cơ thể tự điều hòa nhiệt độ khi môi trường bên ngoài lạnh. Các món ăn cay nóng như lẩu, nướng có chứa nhiều gừng, ớt, tiêu giúp kích thích lưu thông máu, làm ấm cơ thể từ bên trong.
Tăng cường sức đề kháng
Mùa đông là thời điểm vi khuẩn, virus phát triển mạnh. Các món ăn giàu dinh dưỡng từ thịt, cá, rau củ quả cung cấp đầy đủ vitamin (A, C, D), khoáng chất và đạm cần thiết để hệ miễn dịch hoạt động hiệu quả. Chẳng hạn, Vitamin C trong các loại rau củ giúp chống oxy hóa, tăng cường hệ miễn dịch.
Cải thiện tâm trạng
Thực ấm áp, thơm ngon có tác dụng tích cực đến tâm trạng. Những bữa ăn gia đình quây quần bên nồi lẩu hay nồi cá kho giúp kết nối các thành viên, giảm bớt căng thẳng, mệt mỏi do thời tiết lạnh giá gây ra.
Cung cấp năng lượng dồi dào
Mùa đông, cơ thể cần nhiều năng lượng hơn để duy trì thân nhiệt. Các món ăn từ tinh bột (bún, cơm, khoai tây) kết hợp với chất béo lành mạnh (thịt, cá, dầu thực vật) giúp cung cấp năng lượng bền vững, chống lại cảm giác lạnh và mệt mỏi.
Kết luận
Mùa đông là thời điểm lý tưởng để khám phá và thưởng thức những món ăn ấm áp, bổ dưỡng. Từ các món canh hầm kỹ lưỡng như canh gà tiềm thuốc bắc, canh xương hầm củ quả, đến những bát cháo nóng hổi, các món nướng cay nóng hay món lẩu sum vầy, tất cả đều góp phần xua tan không khí lạnh lẽo và mang lại sự ấm áp cho bữa cơm gia đình. Quan trọng hơn hết, việc chế biến và thưởng thức những món ăn này không chỉ giúp bồi bổ sức khỏe, tăng cường đề kháng mà còn là sợi dây gắn kết tình cảm giữa các thành viên. Hãy bắt đầu lên kế hoạch cho thực đơn mùa đông của bạn ngay hôm nay để tận hưởng trọn vẹn hương vị ấm áp mà ẩm thực Việt Nam mang lại.